Kamulaştırılan taşınmaz arsaydı; bina için düşünülen yenileme fonunu çıplak arsaya da uygulayabilir miyiz?

Çıplak arsa için, amortismana tabi bina satışı düşünülerek kullanılan yenileme fonunu doğrudan uygulamayın. Vergi Usul Kanunu boş arazi ve boş arsaların amortismana tabi olmadığını açıkça belirtir. Yenileme fonunun ilgili düzenlemesi ise amortismana tabi iktisadi kıymetlerin elden çıkarılmasından doğan kâra ilişkindir; yalnız kamulaştırma parasını yeni bir binaya harcayacak olmanız eski arsayı amortismana tabi kıymete dönüştürmez.

Önce kamulaştırılan varlığın gerçekten çıplak arsa mı, üzerinde bina veya ayrı amortismana tabi tesis bulunan bir taşınmaz mı olduğunu belirleyin. Kanunda tarım işletmesinde oluşturulan bazı tarım tesisleri ile işletmede inşa edilen yol ve harklar için ayrı amortisman hükmü vardır. Bu nedenle tapuda “arsa” yazmasına bakarak üzerindeki bütün kıymetleri yok saymayın; fakat arsanın kendisini de sırf işletmede kullanılıyor diye amortismana tabi kabul etmeyin.

Tapu ve kamulaştırma bedel raporunu, arsa, bina ve tesis bedellerinin ayrımını, sabit kıymet listesiyle geçmiş amortisman kayıtlarını birlikte hazırlayın. Birden fazla kıymet karşılığı tek toplam ödeniyorsa her kalemin hangi varlığa ait olduğunu açıklayın. Gerçekte boş arsa olan bir varlık için kayıtlarda yanlışlıkla amortisman ayrılmış olması, yenileme fonuna hak kazandıran bir gerekçe olarak kullanılmamalıdır.

Boş arsa bedelinden doğan kazancın bu fon kapsamına girmemesi, şirketin bütün kamulaştırma tahsilatının hiçbir maliyet veya başka hüküm incelenmeden vergiye tabi olduğu anlamına gelmez. Kazanç hesabı ve varsa başka bir istisnanın şartları ayrı değerlendirilir. Fon araştırmasını yalnız paranın nereye harcanacağı üzerinden değil, elden çıkarılan kıymetin niteliği ve kanundaki koşullar üzerinden yürütün.