Büyük proje ilanından sonra yaptığım sabit tesisin bedelinin sayılmayacağı söyleniyor; bunu hangi belgeye göre öğrenmeliyim?

Önce, büyük proje için alınan kamu yararı kararının muhtarlıkta ilanına ilişkin belgeleri isteyin. Kanundaki özel sınırlama, baraj, sulama şebekesi, boru hattı, karayolu ve benzeri gelecek yıllara yayılan büyük projeler içindir. Başlangıç, projenin basına açıklandığı gün veya kamu yararı kararının imzalandığı tarih değil; taşınmazın bulunduğu mahalle veya köy muhtarlığında yapılan on beş günlük ilan süresinin bittiği tarihtir. Bu tarihten sonra yapılan sabit tesislerin ve dikilen ağaçların bedeli, sınırlama kapsamında kamulaştırma bedeline katılmaz.

İdarenin kamulaştırma biriminden kamu yararı kararını, parselinizin kapsamda olduğunu gösteren plan veya listeyi ve ilanı gösteren tutanakları; muhtarlıktan da askıya çıkarma ve indirme tarihlerini gösteren kayıtları isteyin. Yalnızca “ilan yapıldı” yazan bir cevap, başlangıç tarihini denetlemeye yetmeyebilir. Eski ve yeni parsel numaraları farklıysa aynı taşınmazdan söz edildiğini de karşılaştırın.

Bu özel sınırlama, ilan süresinin bitiminden itibaren beş yıldır. Bir defaya mahsus beş yıl daha uzatma yetkisi iptal edildiğinden güncel kuralı “beş artı beş yıl” diye okumayın. Bununla birlikte beş yılın geçmesi, her tesisin bedelinin mutlaka ödeneceği veya artık serbestçe inşaat yapılabileceği anlamına gelmez. Mahkemenin tescil kararıyla doğan ayrı sınırlamalar ve yapıya ilişkin diğer kurallar da önemlidir.

Kendi tesisinizin yapım tarihini ruhsat, tarihli fotoğraf, fatura, abonelik ve tespit kayıtlarıyla karşılaştırın; ruhsat tarihi tek başına tesisin o gün yapılmış olduğunu kanıtlamaz. Tesis ilandan önce mevcutsa veya beş yıllık dönem tartışmalıysa, bedel raporunda neden dışlandığının açıkça gösterilmesini isteyin ve dayanak belgeleri dava dosyasına sunun. Belge istemek, gelen mahkeme evrakına ilişkin süreleri kendiliğinden durdurmaz.