Tapum hâlâ bende ama belediye arsamı herkese açık yol yaptı; yolun kaldırılmasını mı, arsanın parasını mı isteyebilirim?

Kural olarak, kamulaştırma yapılmadan arsanıza fiilen yol açılmışsa iki farklı talep gündeme gelir: müdahalenin sona erdirilmesini dava etmek veya bu kullanıma razı olup el atılan yerin bedelini istemek. Bedel yolu, aynı yeri hem geri alıp hem de mülkiyet karşılığını almak değildir; bedel karşılığında o bölümün mülkiyetinin sizden çıkması söz konusu olur. Belediyenin “artık yol oldu” demesi, izinsiz el atmayı tek başına hukuka uygun hâle getirmez.

Ancak tapunun sizde olması, mahkemenin mutlaka yolu kaldıracağı anlamına gelmez. Yolun hangi hukuki işleme dayanarak açıldığı, müdahalenin kapsamı ve eski hâle getirmenin koşulları incelenir. Nitekim eski hâle getirme giderinin taşınmaz değerini aştığı ve kamu hizmetine dönüşmüş bir bölümün söz konusu olduğu olaylarda, giderim taşınmaz bedeli üzerinden sağlanabilmiştir. Bu nedenle “yolu kaldırın” talebi ile “yerimin karşılığını ödeyin” talebini ve bunların tapuya etkisini dava açmadan önce netleştirmek önemlidir. Herkese açık yolu kendiniz kapatmaya veya sökmeye girişmeyin; talebinizi hukuki yoldan ileri sürün.

Önce güncel ve geçmiş tapu kayıtlarını, kadastro paftasını ve yolun parselinize ne ölçüde girdiğini gösteren ölçümü hazırlayın. Belediyeden yolun yapım tarihi ile kamulaştırma, satın alma, bedel ödeme, bağış, yola terk veya imar uygulaması belgelerini yazılı isteyin. Eski hava fotoğrafları ve yapım tutanakları, yolun ne zamandan beri bulunduğunu gösterebilir. Daha önce geçerli bir devir veya edinme işlemi bulunması, sırf tapu kaydına bakılarak “kamulaştırmasız el atma” sonucuna varılmasını engelleyebilir; rıza verildiği iddiasının dayanağı da ayrıca incelenmelidir.

Yolun açıldığı tarih özellikle önemlidir: 9 Ekim 1956 ile 4 Kasım 1983 arasındaki fiilî el atmalar için özel uzlaşma ve dava kuralları vardır; bunlar sonraki bütün yol yapımlarına uygulanmaz. Daha eski müdahalelerin de ayrı tarihsel hükümleri bulunabilir. Parsel yalnız imar planında yol olarak ayrılmış, fakat fiilen kullanılmamışsa bu cevapta anlatılan durumdan farklıdır. Belgeler toplandıktan sonra, gerçekten fiilî el atma bulunup bulunmadığına ve istediğiniz sonuca göre başvuru yolu belirlenmelidir; yalnız “yıllar geçti” veya “tapum bende” bilgisiyle kesin sonuç çıkarılamaz.