Kamulaştırma bedelimden pay isteyen kişiye parayı iş yaptırma ücreti adıyla ödedim; sözleşmenin adı özel yasağın uygulanmasını değiştirir mi?

Hayır; ödemeye “iş yaptırma ücreti” denmesi, gerçekte yasak bir kamulaştırma bedeli paylaşımını kendiliğinden geçerli hâle getirmez. Sözleşmenin adı kadar hangi işin üstlenildiği, paranın nasıl hesaplandığı, kime verildiği ve o kişinin kimin adına hareket ettiği önemlidir. Borçlar Kanunu da sözleşmenin türü ve içeriği belirlenirken yalnız kullanılan sözcüklere değil, tarafların gerçek ve ortak iradesine bakılmasını öngörür.

Kamulaştırma Kanunu, bedelin tamamının veya bir kısmının avukata, dava vekiline ya da onlar adına hareket edene ait olacağının kararlaştırılmasını özel olarak yasaklar. Önceden bedel ödeme, dava giderlerini üstlenme ve yasak işlemlere aracılık teklifleri için de ayrı hükümler vardır. Dolayısıyla sözleşmede danışmanlık, takip veya iş yaptırma yazması, bu somut ilişkilerin araştırılmasını gereksiz kılmaz. Buna karşılık her gerçek hizmet ödemesini, yalnız kamulaştırmayla bağlantılı olduğu için otomatik olarak yasak bedel paylaşımı saymak da doğru değildir.

Gerçekte verilmiş bir hukuki yardımın ücret hesabıyla, kamulaştırma alacağının bir kısmını başka kişinin malı hâline getiren düzenlemeyi ayırın. Avukatlık Kanunu’ndaki genel yüzde sınırına uygun görünmek, Kamulaştırma Kanunu’ndaki özel yasağı tek başına aşmaz. Kişinin avukat olmaması da konuyu otomatik kapatmaz; avukat adına hareket edip etmediği veya yasak işleme aracılık ilişkisi ayrıca incelenir.

Sözleşme ve yazışmaların yanında, gerçekten yapılan işi gösteren belgeleri, ödeme dekontlarını ve bedelle kurulan bağlantıyı saklayın. Yasaklara rağmen verilen para veya sağlanan yararlar için Kamulaştırma Kanunu’nda özel geri alma düzenlemesi vardır; kanunda bir yıllık süre bulunduğundan ödeme yapılmışsa incelemeyi ertelemeyin. Bu sürenin somut olayda başlangıcı, muhatabı ve izlenecek yol ayrıca belirlenmelidir. Yalnız sözleşmenin adını değiştirerek yasağı aşılmış, yalnız bir şikâyet yaparak da para kendiliğinden geri alınmış sayılmaz.