Tescilli evin mülkiyetiyle içindeki taşınır tarihi eserlerin mülkiyeti aynı kamulaştırma bedeline mi tabidir?

Tescilli evin bedeliyle içindeki her tarihî eşyanın bedelini kendiliğinden tek kalem saymayın. Önce neyin taşınmazın parçası, neyin gerçekten ayrı bir taşınır kültür varlığı olduğu belirlenmelidir. Bir eserin evin içinde bulunması, onun mülkiyetinin ve edinim işleminin evle tamamen aynı olduğu anlamına gelmez; her eski eşya da kanundaki korunması gerekli kültür varlığı sınıfına girmez.

Taşınmazın değerlemesinde de yalnız kanundaki bir cümleyle yetinmeyin. Özel kanunda eskilik, enderlik ve sanat değerini hesap dışında bırakan hüküm bulunmakla birlikte Anayasa Mahkemesi, gerçek değeri etkileyebilecek bu özelliklerin bütünüyle dışlanması nedeniyle mülkiyet hakkı ihlali tespit etmiştir. Bu karar her tarihî eve sabit bir ek bedel verildiği veya hükmün kendiliğinden kaldırıldığı anlamına gelmez. Taşınmazın gerçek değerine etkisi teknik ve hukuki olarak ayrıca incelenmelidir; bu meseleyle evdeki ayrı taşınır eserlerin edinimini karıştırmayın.

Korunması gerekli taşınır kültür varlıklarında tasnif, tescil, müzeye alınma ve koşullarına göre Bakanlıkça değeri ödenerek satın alma gibi ayrı yollar düzenlenmiştir. Bazı etnografik eserler için alım, satım ve devir istisnaları da vardır. Dolayısıyla her eşyanın size ait ve serbestçe satılabilir olduğunu da, hepsinin evin kamulaştırma bedeli içinde zaten alınmış sayıldığını da varsaymayın. Eserin niteliği ve ilgili müze kaydı görülmeden kesin bir ödeme sonucu söylenemez.

Eşya ve eserleri fotoğraflı listeyle, varsa müze envanteri ve edinim belgeleriyle ayrı gösterin; kamulaştırma tutanağında ve değerleme raporunda hangilerinin hangi sıfatla yer aldığını sorun. Yapının bütünleyici parçası olan bir unsuru sırf taşınabiliyor gibi göründüğü için bağımsız eşya saymayın. Koruma kararlarına aykırı sökme veya müdahale de yapmayın. Taşınmaz bedeliyle ayrı eser hakkında yürütülen işlemi ve varsa teslim tutanağını karşılaştırarak aynı unsurun iki kez hesaba katılması veya tamamen belirsiz bırakılması sorununu açıklığa kavuşturun.