Kamulaştırma nedeniyle işyerinin satışı için yaptığım aracılık sözleşmesi boşa çıktı; emlakçı komisyonunu yine isteyebilir mi?

Kamulaştırma nedeniyle planlanan satış gerçekleşmediyse, sırf emlakçıya yetki vermiş olmanız satış komisyonunun mutlaka doğduğu anlamına gelmez. Önce istenen tutarın başarıya bağlı aracılık ücreti mi, ayrıca kararlaştırılmış gider mi, yoksa cayma veya ceza bedeli mi olduğunu ayırın. Bu kalemlerin dayanakları aynı değildir.

Türk Borçlar Kanununda simsar, kural olarak kendi faaliyeti sonucunda sözleşme kurulursa ücrete hak kazanır. Taşınmaza ilişkin simsarlık sözleşmesinin yazılı olması da gerekir. İlan verilmesi veya bir alıcı adayının bulunmasıyla aracılık sonucunda sözleşmenin kurulması aynı şey değildir. Buna karşılık geçerli satış sözleşmesi daha önce aracılık faaliyetiyle kurulmuşsa, sonradan çıkan kamulaştırmanın doğmuş ücret üzerindeki etkisi ayrıca incelenmelidir.

Emlakçının giderlerinin ödeneceği kararlaştırılmışsa, faaliyet satışla sonuçlanmasa bile gider talebi gündeme gelebilir. Fakat her talebi “masraf” diye kabul etmeyin; taşınmaz gösterme hizmeti için ayrıca bedel istenemeyeceğine ilişkin özel kural vardır. Yetkilendirme sözleşmesindeki cayma ve ceza şartlarını da ayrı inceleyin. Kamulaştırma olması bu şartları otomatik geçerli veya otomatik geçersiz yapmaz.

Yetkilendirme ve varsa alım satıma aracılık sözleşmesini, gösterme belgelerini, alıcıyla görüşmeleri ve kamulaştırma sürecinin tarihlerini birlikte çıkarın. İstenen her tutarın dayanağını ve hesabını yazılı isteyin. Emlakçının gösterdiği taşınmazın sözleşme süresi içinde onu devre dışı bırakarak doğrudan satın alınması gibi özel hâller de ücret doğurabilir; gerçek olay buysa “satışı kendimiz yaptık” demek yeterli olmaz. Ama kamulaştırma bedelinin ödenmesini, tek başına emlakçının sağladığı bir alım satımın komisyonuna dönüştürmeyin.