İrtifak sözleşmesinde bakım masraflarını ben üstlendim; kamulaştırma nedeniyle doğan taşıma gideri aynı borç mudur?

Hayır, bakım giderlerini üstlenmiş olmanız, kamulaştırma yüzünden ortaya çıkan her taşıma giderini de otomatik olarak üstlendiğiniz anlamına gelmez. Mevcut tesisin bakımını yapmakla, irtifakın kullanılacağı yeri değiştirmek farklı işlemlerdir. Önce sözleşmenin gerçekten hangi masrafları kapsadığını ve yer değişikliğinin hangi hukuki sebeple istendiğini ayırmak gerekir.

Türk Medenî Kanunu, irtifakın kullanılması için gerekli tesislerin bakımını kural olarak yararlanan taşınmaz malikine yükler. Tesis yüklü taşınmaz malikine de yararlıysa, bakım giderlerine yararları oranında katılmaları düzenlenir. Buna karşılık irtifakın yalnız belirli bir yerde kullanıldığı durumda, yüklü taşınmaz malikinin kendi menfaatini ispatlayarak ve hakkın kullanılmasını güçleştirmeden başka yere nakil istemesi ayrı koşullara bağlıdır; bu düzenlemede giderleri üstlenmesi de aranır. Dolayısıyla bakım maddesini okuyup nakil gideri hakkında doğrudan sonuç çıkarmayın.

Boru, kanal veya hat gibi mecralarda ayrıca özel ayrımlar vardır. Durumun değişmesi üzerine komşuluk hukuku kapsamında istenen yer değiştirmede giderler kural olarak mecra hakkı sahibine aittir; haklı özel durumlarda taşınmaz maliki de uygun bir kısmına katılabilir. Ancak mecra geçirilmesi kamulaştırma kurallarına bağlıysa, mecralara ilişkin komşuluk hükümleri uygulanmaz. Bu nedenle bu kurallardan birini seçip “kamulaştırmada bütün taşıma masrafını mutlaka ben öderim” veya “idare her durumda tamamını öder” demek doğru olmaz.

İrtifak senedini ve masraf hükümlerinin tam metnini, taşıma talebini, eski ve yeni güzergâhı ve ayrı ayrı hazırlanmış bakım–söküm–nakil giderlerini birlikte inceletin. Sözleşmenin yorumunda yalnız kullanılan başlık değil, tarafların gerçek ve ortak iradesi önemlidir. Sizden bedelden kesinti veya ayrıca ödeme isteniyorsa, bunun hangi sözleşme hükmüne ve hangi edinim işlemine dayandığının açıklanmasını isteyin. Bu ayrım yapılmadan bakım borcunu, kamulaştırma bedelinden yapılacak kesin bir kesinti saymayın.