Arazinin sadece kaynağı kullanılacaksa toprağın da alınması şart mı?

Her durumda toprağın veya parselin tamamının alınması şart değildir. Söz edilen bir su kaynağıysa, önce idarenin kaynağın mülkiyetini mi yoksa yalnız suyundan yararlanma hakkını mı edinmek istediği ayrılmalıdır. Türk Medeni Kanunu’na göre kaynak, çıktığı arazinin bütünleyici parçasıdır ve mülkiyeti araziyle birlikte kazanılır. Ancak başkasının arazisindeki kaynaktan yararlanmak için tapuya kayıtlı bir irtifak hakkı kurulabilir. Kaynağın mülkiyetini almak ile suyu kullanma hakkı edinmek aynı şey değildir.

Kamulaştırma Kanunu da kamu hizmetinin amacı için yeterliyse taşınmaz mülkiyeti yerine kaynak üzerinde irtifak kurulmasına izin verir. Böylece arazi mülkiyeti sizde kalırken idareye belirli kapsamda su alma ve akıtma hakkı sağlanabilir. Bunun yeterli olup olmadığı; alınacak suyun miktarı, tesis kurulacak yer, bağlantı hattı, erişim ve bakım gereksinimleriyle birlikte değerlendirilir. Kaynağın bulunduğu küçük bir bölüm için mülkiyet, başka bir bölüm için irtifak gerekmesi de mümkündür; yalnız “kaynak kullanılacak” denilmesi bütün parselin neden alındığını açıklamaz.

Yeraltı suyu ile araziden çıkan ve özel mülkiyetle ilişkili kaynak da aynı kabul edilmemelidir. Medeni Kanun, yeraltı sularını kamu yararına ait sulardan sayar; arazi sahibi olmanız altındaki yeraltı suyunun da sahibi olduğunuz anlamına gelmez. Bu durum, idarenin size ait araziye veya tesise hiçbir hukuki dayanak olmadan müdahale edebileceği sonucunu doğurmaz; hangi taşınmaz veya kullanım hakkına ihtiyaç duyulduğu yine ayrılmalıdır. Sorudaki “kaynak” su kaynağı değil maden veya jeotermal kaynak anlamındaysa, bu açıklamayı doğrudan uygulamadan ilgili özel rejim ayrıca incelenmelidir.

İdareden kaynağın türünü ve konumunu gösteren mevcut teknik raporu, alınacak su ve kullanım kapsamını, tesis ile hat planını ve hangi hakların edinileceğini gösteren kararı isteyin. Tapu kaydındaki mevcut kaynak veya su haklarını da kontrol edin. “Yalnız su kullanımı veya sınırlı bir irtifak neden yeterli değil?” sorusunu bu belgeler üzerinden yöneltin. İrtifak kamulaştırmasında bedel, taşınmaz veya kaynakta meydana gelen değer düşüşüne göre belirlenir; mülkiyetin sizde kalması kullanımın ücretsiz olduğu anlamına gelmez.