Toprağım kirlenmişse kirliliğin kamulaştırmadan önce mi sonra mı oluştuğu neden önemlidir?

Çünkü arazinin değerlemede esas alınacak mevcut niteliğiyle, sonradan meydana gelen ayrı bir çevre zararının sorumluluğu aynı mesele değildir. Ancak yalnız “kamulaştırmadan önce” veya “sonra” demek yeterli olmaz: Kirliliğin başlaması, fark edilmesi, numune alınması, fiilî müdahale ve dava tarihleri ayrı gösterilmelidir. Olağan bedel tespiti ve tescil davasında fiyat bakımından esas alınan gün, idarenin belgeleri mahkemeye vererek davayı açtığı gündür; başka dava türlerinin tarih kuralları ayrıca incelenir.

Geç alınmış bir numunede kirlilik çıkması, bunun ne zaman başladığını tek başına kanıtlamaz. Önceki toprak ve su analizlerini, üretim kayıtlarını, çevre denetimi ve olay tutanaklarını, atık veya sızıntının kaynağını gösteren belgeleri birlikte inceletin. Etkilenen alan, ürün üzerindeki sonuç ve kalıcılık uzman tarafından açıklansın. Proje çalışmaları sırasında doğduğu ileri sürülen kirlenme, sırf keşifte görülüyor diye öteden beri mevcut doğal toprak özelliği gibi kabul edilmesin; müdahale öncesi durumun hangi kayıtlarla kurulabildiği gösterilsin.

Çevre Kanunu, sebep oldukları kirlenme ve bozulmadan doğan zararlarda kirletenlerin kusur şartı aranmaksızın sorumluluğunu düzenler. Bu nedenle yalnız zaman sırası değil, kimin hangi faaliyetinin hangi zarara yol açtığı da önemlidir. Kamulaştırmayı yapan idare her eski kirliliğin kendiliğinden sorumlusu olmadığı gibi, taşınmazın maliki olmak da tek başına kirleten olduğunuzu göstermez. Nedensellik ve zarar incelemesi, arazi bedelindeki gelir hesabından ayrılmalıdır.

Raporda mevcut üretim kabiliyetinin değerlemeye etkisini, varsa temizlik veya iyileştirme ihtiyacını ve ayrıca ileri sürülen zarar talebini ayrı başlıklarda açıklatın. Bir temizlik tahminini gerekçesizce arazi bedeline eklemek veya bedelden düşmek yerine, tutarın hangi hukuki ve teknik hesap içinde yer aldığını sorun. Aynı kayıp birden fazla başlıkta karşılanmasın. Hangi kişiye veya idareye, hangi talep ve başvuru yoluyla gidileceği de olayın niteliğine bağlıdır; bütün çevre zararlarının mevcut bedel dosyasında otomatik çözüleceğini varsaymayın.