Tarlamın tek yolu kamulaştırılan bölümde kalıyorsa kalan arazi zararı nasıl belirlenir?

Tek ulaşım yolunun kaybı, kalan arazinin değerini ciddi biçimde etkileyebilir. Fakat hesapta önce “yol artık yok” iddiasının fiilî ve hukuki karşılığı belirlenir: Eski geçiş parselin kendi içinden mi sağlanıyordu, kamu yoluna bağlantı mı kesildi, komşu üzerinden kullanılan bir güzergah mı vardı? Projede yeni bağlantı, servis yolu veya geçit bulunup bulunmadığı da araştırılır. Kağıt üzerinde görünen fakat tarım makinesinin kullanamadığı bir bağlantı, pratik erişim sorununu tek başına çözmez.

Kalan bölümün kamulaştırma öncesi ve sonrası değeri karşılaştırılırken yola uzaklık, eğim, kot farkı, geçiş genişliği, sulama ve işletme giderleri gibi özellikler incelenir. Yeni bağlantının gerçekten ve hukuken kullanılabilir olması önemlidir. Kalan kısmın imar mevzuatına göre yararlanmaya elverişli olması halinde, mevcut tesislerin eski işlevine getirilmesi için gereken giderler ayrıca değerlendirilebilir. Bu giderlerle kalan arazinin değer azalması ayrı gösterilmelidir; aynı zarar iki kez karşılanmaz.

Yararlanmaya elverişli durumda olmayan kalan bölüm için şartları varsa kalan kısmın da kamulaştırılması talep edilebilir. Bu, her ulaşım güçlüğünde otomatik doğan bir sonuç değildir. Bu özel yol, kamulaştırma işlemine karşı idari dava açılmamış olması ve malikin kamulaştırma kararının tebliğinden itibaren en geç 30 gün içinde idareye yazılı başvurması koşullarına bağlıdır; rapor beklemek bu süreyi durdurmaz. İdarenin proje ve yol bağlantısı belgelerini, kadastro paftasını, kotlu ölçümleri ve mevcut girişin fotoğraflarını edinmek yararlı olur. “İleride yol yapılacak” şeklindeki sözlü açıklama yerine onaylı proje ve uygulanabilir bağlantının ortaya konması, zararın gerçek kapsamını belirlemede esastır.