İrtifak bedeli hesaplanırken taşınmazın tamamının değeri önce belirlenmeli mi?

İrtifak bedelinde temel soru, belirli bir alanın satış fiyatı değil, kurulan hak nedeniyle taşınmazın ne kadar değer kaybettiğidir. Bu yüzden önce taşınmazın irtifak kurulmadan önceki değeri ve özellikleri belirlenir; sonra hat, boru, tesis veya kullanım sınırlamasının taşınmazın bütününe etkisi hesaplanır. Yalnız irtifak şeridinin alanını birim fiyatla çarpmak her olayda doğru bedeli vermez.

Örneğin bir enerji iletim hattında direk yeri için mülkiyet alınırken hattın geçtiği bölümde irtifak kurulabilir. Bu iki hakkın bedeli ve etkileri ayrı incelenir. Hat güzergahı, güvenlik mesafeleri, yapılaşma sınırlamaları, arazinin geometrisi, tarımsal kullanımın sürüp sürmediği ve kalan alanın kullanım imkanı değer düşüşünü etkiler. TEİAŞ'a ait iletim projesiyle dağıtım şirketi veya başka bir enerji projesinin kurum ve hak sahipliği de aynı kabul edilmez.

Raporda önceki toplam değer, irtifakın kapsadığı alan ve süre, getirilen kısıtlamalar, değer kaybı oranı ve bulunan bedel anlaşılır biçimde gösterilmelidir. Geçici çalışma sahası nedeniyle kaybedilen ürün veya kullanım ile sürekli irtifakın etkisi birbirine karıştırılmamalıdır. Bazı kullanım biçimleri devam edebileceği için irtifak alanının tamamına her zaman tam mülkiyet bedeli ödenmez; buna karşılık etki yalnız şeritle sınırlı da olmayabilir. Sonucu belirleyen, projenin somut taşınmaz üzerindeki gerçek etkisidir.