Emsalde arsayla birlikte makineler de satılmışsa arsa payı nasıl ayrıştırılır?

Arsayla birlikte makine veya başka varlıklar satılmışsa, toplam satış bedelini yalnız arsa alanına bölmek arsanın birim fiyatını olduğundan farklı gösterebilir. Önce emsal satışın gerçekten neleri kapsadığı belirlenmelidir. Tapu belgesindeki açıklama, satış sözleşmesi, varlık listesi ve ödeme kayıtları birlikte okunmadan toplam tutarın tamamı arsa fiyatı kabul edilmemelidir.

Makinenin ayrı bir taşınır olarak mı satıldığı, yapı veya tesisin parçası mı olduğu da önemlidir. Yalnız adına bakarak bütün makineleri aynı biçimde bedelden çıkarmak doğru olmaz. Satışta ayrı bedeller belirlenmişse bunların hangi varlığa ait olduğu ve gerçek işlemle uyumu incelenir. Ayrı fiyat yoksa bilirkişinin arsa, yapı/tesis ve makine paylarını hangi teknik ve ekonomik verilerle ayırdığı açıklanmalıdır; keyfî bir yüzde yeterli değildir.

Ayrıştırmanın yapılabilmesi, satışın mutlaka uygun emsal olduğu anlamına gelmez. Özel amaçlı veya belirli bir işletmenin ticari değerini yansıtan ve arsa karşılaştırmasına uygun olmayan bir işlem, makine ya da bina payı çıkarılarak kendiliğinden uygun hâle gelmez. Ayrıştırma güvenilir ve işlemin kendisi uygun emsal koşullarını taşıyorsa, kalan arsa bileşeni satış tarihi, konum, imar durumu, yüzölçümü ve diğer özellikler yönünden ayrıca karşılaştırılır; yine doğrudan sizin arsanızın fiyatı olmaz. Toplam paket bedelindeki unsurun değeri açıklanamıyor veya işlem uygun bulunmuyorsa başka uygun satışlar araştırılmalıdır.

Rapora itiraz ederken hangi makine veya varlığın satışa dahil olduğu hâlde arsa bedeline yazıldığını, buna ilişkin hangi belge bulunduğunu belirtin. Emsal işlemin bedelini çözümlemek ile sizin taşınmazınızdaki makine veya tesis için ayrıca kamulaştırma bedeli istenmesi farklı konulardır. Bu açıklama, emsal satışın arsa fiyatını ayırmaya yöneliktir; her makinenin bağımsız tazminat kalemi olduğu anlamına gelmez.