Kiracı olarak yaptırdığım sökülemeyen tesislerin bedeli malike ödenirse kendi hakkımı nasıl ayırırım?

Tesislerin bedelinin malike ödenmesi, sizin masraf iddianızın kendiliğinden ödendiği veya ortadan kalktığı anlamına gelmez. Ancak tesisleri yaptırmış olmanız da size otomatik olarak kamulaştırma bedelinde ayni pay vermez. Önce malike ait taşınmazın değerlemesiyle kira sözleşmesinden doğabilecek kişisel alacağınızı ayırın.

Türk Borçlar Kanunu, kiraya verenin rızasıyla yapılan yenilik ve değişikliklerden doğan değer artışının, aksine yazılı anlaşma yoksa kiracı tarafından istenemeyeceğini düzenler. Bu yüzden her faturayı doğrudan malikin aldığı bedele ortaklık belgesi gibi kullanmayın. İşin zorunlu onarım mı, sözleşmede karşılığı ayrıca kararlaştırılmış imalat mı, yoksa yalnız isteğe bağlı değer artırıcı yenilik mi olduğu; izin ve ödeme hükümleri önemlidir.

Yargısal bir örnekte, kamulaştırma bedeli malike ödenmişken kiracının kiraya verene yönelik faydalı ve zorunlu masraf iddiasının araştırılması gerektiği kabul edilmiş, kamulaştıran idareye yönelik talep ise kabul edilmemiştir. Bu, her güncel sözleşmede bütün imalat bedelinin geri alınacağı şeklinde genel bir formül değildir. Başka bir örnekte de kiraya verenin kabul ettiği ve kiradan mahsup edilecek harcamalar, kullanılmayan dönem bakımından peşin kira niteliğiyle değerlendirilmiştir. Harcamanın hukuki niteliği sonucu değiştirir.

Kira sözleşmesini, yazılı izinleri, mahsup veya geri ödeme anlaşmasını, faturaları ve imalatın önceki durumunu gösteren delilleri toplayın. Kamulaştırma raporunda hangi tesisin kimin hesabına değerlendirildiğini ve kullanımın ne zaman sona erdiğini belirleyin. Talebinizin muhatabını ve dayanağını açıklayarak uygun sözleşmesel yola başvurun; idarenin malik için belirlediği bedelden kendiliğinden kesinti yapmasını veya aynı tesis için iki kez tam ödeme yapmasını beklemeyin.