İade hakkım bildirilmeden yer başka idareye ucuz satılmış; bu satış fiyatı zarar görmediğimi göstermeye yeterli mi?

Tek başına yeterli olmayabilir. Önce geri alma hakkınızın gerçekten doğduğu ve size kullandırılmadığı belirlenmelidir. Bu koşullar kabul edilmişse, iki kamu kurumu arasında kararlaştırılan düşük satış fiyatını doğrudan taşınmazın gerçek değeri sayıp “zararınız yok” sonucuna varmak eksik bir inceleme olabilir.

Anayasa Mahkemesi, geri alma hakkının bildirilmediği kabul edilen bir olayda bu sorunu incelemiştir. Mahkemeler eski kamulaştırma bedeliyle sonraki kurumlar arası satış bedelini enflasyona göre güncellemiş; ilk tutar daha yüksek çıktığı için zararı reddetmiştir. Anayasa Mahkemesi ise satışın gerçek değerinin ve kamulaştırma sonrasında değeri artıran koşulların araştırılmamasını, temel itirazları karşılayan yeterli bir gerekçe bulunmamasını değerlendirmiş ve mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.

Kamulaştırma ve ödeme belgelerini, iade hakkına ilişkin kararları, bütün devir zincirini, satış koşullarını ve eski-yeni imar durumunu birlikte inceletin. Arazi arsa niteliği kazanmış mı, çevresi yapılaşmış mı, satış bağımsız bir piyasa işlemi mi, değerleme raporu hangi tarihe ve hangi niteliklere dayanıyor? Hesapta hangi tutarın neden esas alındığı açıklanmalıdır. Yalnız iki nominal rakamı veya farklı tarihlerdeki tutarları karşılaştırmakla yetinmeyin.

Bu yaklaşım, her sonraki satışta bütün değer artışının eski malike ödeneceği anlamına gelmez. Değinilen olayda iade hakkının doğduğu tartışmalı değildi ve dava süre nedeniyle reddedilmemişti; bu koşulları sizin dosyanızda da varmış gibi kabul etmeyin. Anayasa Mahkemesi tutarı kendisi hesaplamamış, yeniden yargılama öngörmüştür. Güncel talep ve süre kuralları ayrıca belirlenmeli; zarar hesabı da gerçek değer, önceki ödeme ve somut devir koşulları üzerinden uzman incelemesine dayanmalıdır.