Kamulaştırma yüzünden ürün teslim edemedim, sözleşmede ceza var; mücbir sebep maddesinde kamulaştırmanın yazmaması ne değiştirir?

Mücbir sebep maddesinde kamulaştırmanın adının geçmemesi, cezayı mutlaka ödeyeceğiniz anlamına gelmez. Buna karşılık kamulaştırma yapılmış olması da her cezayı kendiliğinden kaldırmaz. Sözleşmenin hangi olayları kapsadığı, riskin kime bırakıldığı ve ürün tesliminin gerçekten neden yapılamadığı birlikte incelenmelidir.

Genel kural olarak asıl borç sonradan sorumlu tutulamayacağınız bir nedenle imkânsızlaşmışsa, aksi kararlaştırılmadıkça cezanın ödenmesi istenemez. Ancak yalnız üretim maliyetinin artması veya başka bir tarlada üretimin zorlaşması, doğrudan bu sonucu göstermez. Sözleşmede belirli parselde üretim ile genel bir ürün teslim taahhüdü arasındaki fark ve kamulaştırmanın teslim dönemindeki gerçek etkisi önem taşır.

Sözleşmeli üretim yönetmeliğindeki özel ceza düzenlemesi de dikkatle okunmalıdır. Bu düzenleme, sözleşmede belirtilen mücbir sebepler dışında, sözleşme kapsamında üretilen ürünün alımından veya satımından vazgeçilmesini ele alır. Kamulaştırma yüzünden hiç yetiştirilemeyen ürün ile yetişmiş ürünü başka alıcıya satmayı tercih etmek aynı olay değildir. Bu nedenle özel ceza hükmünü, üretimin gerçekleşip gerçekleşmediğine bakmadan her teslim eksikliğine uygulamak doğru olmaz.

Ceza talebinin dayandığı sözleşme maddesini, üretim ve teslim kayıtlarını, kamulaştırma nedeniyle çalışmanın durduğu tarihi ve alıcıya yaptığınız bildirimleri birlikte inceleyin. Alıcıdan cezanın hangi miktar ve hangi davranış için istendiğini açıklamasını talep edin. Uyuşmazlık tarımsal üretim sözleşmesinden doğuyorsa dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk da gözetilmelidir. İnceleme, yalnız sözleşmede “kamulaştırma” kelimesini aramakla değil, talep edilen cezanın somut olayda gerçekten doğup doğmadığını belirlemekle tamamlanır.